Proces przyjmowania nowego państwa do Unii Europejskiej

Polska rozpoczęła proces integracji z Unią Europejską już po upadku systemu komunistycznego. Za oficjalną datę uznaje się rok 1988, kiedy to nawiązano stosunki dyplomatyczne z Europejską Wspólnotą Gospodarczą.
We wrześniu Polska rozpoczęła negocjacje z EWG w sprawie umowy o handlu oraz współpracy gospodarczej, którą podpisano ostatecznie rok później, w 1989 roku. Umowa przewidywała stopniowe znoszenie ograniczeń ilościowych nakładanych przez Wspólnoty na import towarów pochodzących z Polski, aż do całkowitego wyeliminowania w roku 1994. Wskutek realizacji umowy już w 1990 roku państwa członkowskie Wspólnot stały się głównym partnerem handlowym dla Polski.
Pierwsze demokratyczne wybory w 1989 roku dobrze wpłynęły na pozycję Polski wśród zachodnioeuropejskich elit politycznych. W 1989 roku podjęto również decyzje o przyznaniu pomocy dla Polski i Węgier - państw, które najwcześniej podjęły trudną próbę wprowadzania reform ustrojowych. Była to podstawa prawna powstania programu PHARE (Poland and Hungary Assistance for Restructuring their Economies), który rozszerzono później na inne państwa Europy Środkowej i Wschodniej. Jednocześnie powołano Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR), którego głównym celem miało być wspieranie transformacji ustrojowej w krajach byłego bloku wschodniego.
W lipcu 1989 roku utworzono Przedstawicielstwo Rzeczpospolitej Polskiej przy Wspólnotach Europejskich w Brukseli. Pierwszym ambasadorem RP przy Wspólnotach Europejskich został Jan Kułakowski. Funkcję pełnomocnika powierzono Jackowi Saryusz-Wolskiemu.
Rok po utworzeniu przedstawicielstwa Polski złożono oficjalny wniosek o rozpoczęcie negocjacji umowy o stowarzyszeniu ze Wspólnotami Europejskimi. Konsekwencją tej umowy było powołanie pełnomocnika rządu ds. integracji z Unią Europejską oraz pomocy zagranicznej. Struktury stworzone w Polsce i Brukseli miały zainicjować proces integracji z UE.
Rezultatem prowadzonych od 1990 roku obustronnych rozmów stał się wynegocjowany Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie Rzeczypospolitej Polskiej i Wspólnot Europejskich oraz ich państw członkowskich, zwany Układem Europejskim. Układ ten podpisano 16 grudnia 1991 roku. Umożliwił on rozwój handlu i stosunków gospodarczych między stronami, ustanowił zasady pomocy finansowej oraz ramy wspierania Polski w procesie wejścia do UE. Układ wszedł w życie w 1994 roku (część handlowa Układu weszła w życie jako umowa przejściowa, w dniu 12 marca 1992 roku).
W 1993 roku rząd opracował program działań dostosowujących polską gospodarkę i system prawny do wymagań Układu Europejskiego. Program ten określił ramy prowadzenia działań dostosowawczych w kolejnych latach. Stowarzyszenie nie gwarantowało członkostwa w Unii Europejskiej. Przełomowe znaczenie miała tu polityczna decyzja Rady Europejskiej z 21-22 czerwca 1993 roku, stwarzająca możliwość przystąpienia państw Europy Środkowej i Wschodniej do Unii po spełnieniu określonych warunków politycznych i gospodarczych. Warunki te spisano jako tzw. kryteria kopenhaskie. Mówią one m.in. o konieczności osiągnięcia przez kraj kandydujący stabilności instytucji gwarantujących demokrację, funkcjonowaniu gospodarki rynkowej, istnieniu potencjału mogącego sprostać konkurencji i siłom rynkowym Unii oraz wypełnianiu celów Unii Politycznej, Gospodarczej i Walutowej.
Formalnym potwierdzeniem polskich dążeń do uzyskania członkostwa w UE było złożenie 8 kwietnia 1994 roku oficjalnego wniosku w sprawie przystąpienia Polski do UE w Atenach przez ówczesnego min. Andrzeja Olechowskiego. Wniosek otworzył drogę do konkretnych działań. W 1995 roku Rada Europejska opublikowała "Harmonogram działań dostosowujących polski system prawny do zaleceń Białej Księgi Komisji Europejskiej". Harmonogram został zaakceptowany przez Radę Ministrów RP 15 listopada 1997 roku.
8 sierpnia 1996 roku został powołany do życia Komitet Integracji Europejskiej (KIE), który jest odpowiedzialny ze strony ministerialnej za proces integracji Polski z UE. KIE koordynuje politykę integracji oraz działania dostosowujące Polskę do standardów europejskich. Koordynuje również działania administracji państwowej w zakresie otrzymywanej pomocy zagranicznej. W momencie powołania KIE zniesiono urząd pełnomocnika rządu do spraw integracji europejskiej oraz pomocy zagranicznej.
Kolejnym krokiem w procesie integracji z UE było przyjęcie przez Radę Ministrów w 1997 r. Narodowej Strategii Integracji (NSI) - dokumentu systematyzującego dotychczasowe przedsięwzięcia integracyjne i określającego zadania dostosowawcze w okresie poprzedzającym członkostwo. W 1997 roku powstał natomiast zespół zajmujący się przygotowaniem dokumentacji na potrzeby negocjacji o członkostwo Polski w UE, a w lipcu tego samego roku został utworzony Międzyresortowy Zespół do Spraw Przygotowania Negocjacji Akcesyjnych z Unią Europejską. Natomiast 3 czerwca 1997 roku Rada Ministrów RP przyjęła Harmonogram działań implementacyjnych Narodowej Strategii Integracji, który określił podstawowe zadania oraz odpowiedzialne za ich wprowadzanie instytucje, a także terminy realizacji tych zadań.
Ostateczne stanowisko krajów członkowskich w sprawie rozszerzenia Unii sformułowane zostało przez szefów państw i rządów UE podczas szczytu w Luksemburgu 12 i 13 grudnia 1997 roku. Rada Europejska postanowiła wówczas o rozpoczęciu 30 marca 1998 roku procesu rozszerzania Unii, który obejmuje wszystkie kandydujące państwa z Europy Środkowej i Wschodniej oraz Cypr. Rada Europy zadecydowała także o zwołaniu Międzyrządowych Konferencji Akcesyjnych z państwami, z którymi w pierwszej kolejności toczą się negocjacje. Wśród tych krajów znajduje się Polska.
Odpowiadając na gotowość Unii Europejskiej do rozszerzenia, w marcu 1998 premier powołał pełnomocnika rządu do spraw negocjacji o członkostwo PR w Unii Europejskiej oraz Zespół Negocjacyjny w Sprawie Negocjacji o Członkostwo RP w Unii Europejskiej. Głównym negocjatorem i przewodniczącym Zespołu Negocjacyjnego został Jan Kułakowski. 28 czerwca 1998 roku Rada Ministrów RP przyjęła Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC), który wyznacza kierunek koniecznych działań dostosowawczych oraz określa harmonogram ich realizacji w latach 1998-2002.
Zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami negocjacje akcesyjne rozpoczęły się 31 marca 1998 roku. Zakończą się podpisaniem traktatu akcesyjnego przez państwa członkowskie Unii Europejskiej i Polskę. Po ratyfikacji traktatu sygnatariuszy Polska stanie się członkiem Unii Europejskiej.